|
Svetomir Nikolajević (1844. Raduša - 1922. Beograd) bio je srpski pisac i političar, profesor Velike škole ("suplent Velike škole, a za Katedru opšte istorije literature s naročitim pogledom na literaturu Slovena i Srba"), član Srpske kraljevske akademije, premijer Srbije (u periodu od 3. aprila do 27. oktobra 1894. godine) i ministar unutrašnjih poslova. Jedan je od osnivača Radikalne stranke, Društva Svetog Save i masonske lože "Pobratim". Nikolajević je izgleda zbog masonstva čak morao i da napusti Glavni odbor Radikalne stranke, jer su radikali svoj Glavni odbor smatrali za jedan tajni komitet i nisu hteli da trpe da neko tajne deklaracije toga komiteta dostavlja svojoj loži.
Bio je oženjen ćerkom bogatog beogradskog trgovca. Ostalo je zabeleženo : " Kada stanete na raskršće Uzun-Mirkove i Kralja Petra ulice, leđima okrenuti Savi a licem Dunavu, onda je s vaše desne strane bio ovaj red radnja i dućana u to doba:
Na samome uglu bila je radnja čuvenoga Jovana Papa-Naska bakalina. Do Papa-Naska bila je znamenita firma Braća M. Bodi koju je osnovao ćir Guša Bodi, čija je porodica i danas još vrlo prostrana i ugledna. Ma koliko čovek toga doba, ćir Guša je polagao jako na prosvećenost i vaspitao je svoju decu tako da mu je kćerka Anka, koja se udala za Svetomira Nikolajevića, tadanjeg mladog profesora Velike škole, bila jedna od najotmenijih i najobrazovanijih dama u Beogradu."
Nikolajević i masonerija
Tokom srpsko - turskog rata 1876, postojala je u Beogradu jedna vojnička Loža, čije ime nije sačuvano u dokumentima, a odlaskom dobrovoljaca, među kojima je bilo i Italijana, formirana je iste godine, prva srpska Loža “Svetlost Balkana”. Ona je radila pod zaštitom Velikog Orijenta Italije, a njeni osnivači su bili italijanski konzul u Beogradu, Luiđi Joanini i Ićilo de la Bona, jedan od dobrovoljaca koji je bio i starešina ugašene vojničke Lože. Mićo Ljubibratić, inače lični Garibaldijev prijatelji i braća Zega, bili su članovi te Lože.
Takođe, pod zaštitom Velikog Orijenta Italije, radila je i Loža “Srbska Zadruga”, osnovana 1881, koja je postojala svega dve godine i među čijim je članovima bio i dr Laza Paču, tada samo lekar, a dve decenije kasnije uspešni ministar finansija. Loža je kao i “Svetlost Balkana” zbog Timočke bune i burnih političkih previranja, koja su se odrazila i na srpske Masone tog vremena, 1883. godine uspavana.
Međutim te iste godine, ponovo pod uticajem Velikog Orijenta Italije, formirana je i Loža “Sloga, Rad i Postojanstvo” koju su uglavnom činili bivši članovi “Svetlosti Balkana” i “Srbske zadruge”.
Nezadovoljni potporom Velikog Orijenta Italije pojedini članovi Lože “Sloga, Rad i Postojanstvo” 1890. godine pod zaštitom Simboličke Velike Lože Ugarske formiraju Ložu “Pobratim”. Među njenim osnivačima bili su i tada još neinicirani, a po vanrednom postupku u Pešti primljeni, profesor Velike škole Andra Đorđević, industrijalac Đorđe Vajfert, advokat Tihomir Đorđević i kompozitor Stevan Mokranjac. Osnivači, dotadašnji članovi Lože “Sloga Rad i Postojanstvo” bili su Đorđe Milovanović, Svetomir Nikolajević i Maksa Antonijević.
Masonska vlada Svetomira Nikolajevića svojim nepopularnim odlukama kompromitovala je framasoneriju u Srbiji
Masonerija je devedesetih godina XIX veka u Srbiji ako ne iskompromitovana, a ono svakako jako uzdrmana u svojoj dobroj reputaciji, jer je Nikolajević 1894, kao ministar unutrašnjih dela u kabinetu Đorđa Simića, a zatim kao njegov naslednik na položaju predsednika vlade, učinio stvari koje su mu zamerali i masoni i radikali. Za vreme njegove vlade bio je ukinut Ustav od 1888. i vraćen tzv. namesnički Ustav iz 1869, što mu nikada nije zaboravljeno niti oprošteno, i što mu je večito zamerano, a tada je on bio vanredno ugledan mason, njegova je politika stavljena na račun masonerije, pa je tako i nastala ona luda povika na "framasone", koja je skoro čitavu jednu deceniju činila rad masonerije u Srbiji otežanim... Ali kad je došlo do vlade dr Vladana Đorđevića, kralj Milan se vratio u Srbiju. Stvari sada dobijaju drugi pravac - stišavanje političkih strasti.
Društvo Svetog Save
Premda nije bilo klasična zadužbina, Društvo Svetoga Save je sredstva za svoj rad dobavljalo ne samo pojedinačnim prilozima nego i preko fondova zadužbina osnivanih van ili pri Društvu. Samo Društvo utemeljeno je novčanim prilozima nekoliko stotina trgovaca, činovnika, zanatlija, sudija, lekara i duhovnika iz Beograda i drugih mesta u Srbiji. Među nekoliko stotina utemeljitelja našli su se i ministri Mihailo Vujić, Čedomilj Mijatović, Milan Piroćanac i Milutin Garašanin, diplomata Aćim Čumić, radikalski prvak Lazar Paču, industrijalac Đorđe Vajfert i trgovac Nikola Spasić. Prvi predsednik (1886-1904) bio je Svetomir Nikolajević, ministar i profesor, koga su nasledili Andra Đorđević i kasnije Tihomir Đorđević. U nadzornom odboru sedeli su uz prve ljude srpske nauke i kulture poznati beogradski dobrotvori Luka Ćelović i Milorad Gođevac, a među predstavnicima Srba iz raznih krajeva bilo je i Srba islamske vere (Hasan Rebac, Abduselam Džumhur).
S ciljem da sistematizuje napore na širenju i negovanju nacionalnih osećanja i vrlina, Društvo Sv. Save, osnovano 1886, organizovalo je prosvetni rad koji je po zamahu i rezultatima bio do tada najpotpuniji, služeći se školom, knjigom, slikom i pesmom. Iz Beograda su preko Društva Sv. Save bili finansirani rad većine srpskih verskih ustanova u Turskoj, školovanje Srba iz svih krajeva Balkana, pomagani manastiri, osnivane čitaonice, organizovane večernje škole (Svetosavska osnovna škola). Razni fondovi i zadužbine su stalnim prilozima pomagali rad Društva Sv. Save. Rad Društva, kao i većine zadužbina i fondova patriotskog opredeljenja, zabranile su uz klasičnu konfiskaciju ili uzurpaciju imovine komunističke vlasti nedugo po uspostavljanju diktature 1944.
Nekadašnja Ulica Dušana Dugalića u beogradskoj opštini Zvezdara odnedavno nosi ime Svetomira Nikolajevića.
Copyright 2007. All Rights Reserved.  |
