Najkrvavija bitka čini se da je ipak vođena na Gučevu. Protiv srpske vojske tu su dejstvovale jedinice 13. zagrebačkog korpusa. Bajoneti su u mnogo slučajeva ovde odlučivali sve... Istina je da su Hrvati u austrougarskim uniformama na Gučevu zadali Srbima mnogo jada, ali je takođe istina da su i oni sami bili ovde u masi pokošeni najbritkijom kosom smrti... Na srpskoj strani najneustrašiviji su bili pripadnici četničkog odreda Vojina Tankosića, jednog od izvršilaca dinastičkog prevrata od 1903. godine i istaknutog pripadnika "Crne ruke". Ali oni su najviše i stradali... Od 700 njegovih boraca (Rudnički odred) samo je 50 njih preživelo borbe na Gučevu i borbe na drugim mestima vođene potom.

U Balkanskim ratovima su četnici izveli nekoliko akcija uglavnom izviđačkog tipa, korisnih u svakom slučaju, ali su na nekoliko mesta gadno zabrljali kao kada je Lapski odred pod komandom vojvode Vojislava Tankosića napao turske karaule Reponja i Mirovci i zapleo se u teške borbe pa naterao 3. armiju da pre vremena angažuje Moravsku II i umadijsku I diviziju izazvavši pri tom zdravu skepsu kod aktivnih oficira koja se pokazala opravdanom.

Sigurno, jer su njihovi ciljevi bili slični.

Irci su preuzeli taj koncept kad su poceli svoju borbu protiv britanske vlasti...

Crna ruka ili zvanično Ujedinjenje ili smrt, je bio tajni pokret koji je izvršio Majski prevrat 29. maja 1903. u kom su ubijeni kralj Aleksandar Obrenović i kraljica Draga Obrenović, i time je prekinuta loza dinastije Obrenović. Takođe, Gavrilo Princip, član druge organizacije „Mlada Bosna“, podržan od strane „Crne ruke“, ubio je 28. juna 1914. u Sarajevu austrijskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda davši tako povod za Prvi svetski rat.



Nakon prevrata dolazi do raskola i Crna ruka se gasi. Tada dolazi do stvaranja organizacije Ujedinjenje ili smrt koju su uglavnom činili bivši članovi Crne ruke, pa je i ona bila poznata pod imenom C. R. "Ujedinjenje ili smrt" je osnovana je 9. maja 1911 u Beogradu, a prvi njeni članovi i prvi potpisnici njenoga Ustava bili su: Ilija Radivojević, Bogdan Radenković, Čedomilj Popović, Velimir Vemić, Dragutin Dimitrijević Apis, Vojislav Tankosić, Ilija Jovanović (vojvoda Pčinjski), Milan Vasić, Milan Milovanović. Društvo je, ma da su i njegovi članovi i ono samo bili dobro poznati, osnovano kao tajno, i imalo je svoje izvršne organe, koji su trebali primenjivati presude odnosno odluke organizacije.



Na vrhu organizacije stoji Vrhovna Centralna Uprava, čije su odluke punovažne za sve članove i koja ima pravo raspolagati životima, smrću i imovinom svih svojih članova. Interesi organizacije stoje nad svima drugim interesima, i njeni članovi su dužni dostavljati organizaciji sve, što saznaju, bilo u svojoj službenoj funkciji, bilo kao privatni ljudi, a što se tiče organizacije. Vrhovna Centralna Uprava ima pravo izricanja smrtnih osuda, čije se izvršenje poverava najpouzdanijim njenim članovima ili agentima. Ni jedan član organizacije, pošto je već uveden u nju, ne može izaći iz nje, dokle god je živ, niti mu ko može uvažiti ostavku. Članovi, koji bi svojim izdajstvom naneli štete organizaciji, kažnjavaju se smrću. Da bi se očuvala što veća tajnost, članovi se upisuju u spiskove i vode se ne po imenima, već po rednom broju. Članovi se među sobom kao takvi ne poznaju, saobraćaj među njima vrši se samo preko naročito određenih ličnosti, i jedino Vrhovna Centralna Uprava zna, ko su sve članovi organizacije. Ipak zato, i ako ne poznaju cijelu organizaciju ni njeno ustrojstvo, svi članovi se obavezuju na bezuslovnu poslušnost i pokornost organizaciji; oni moraju slepo izvršivati sve naredbe i poneti čak i u grob tajne, koje se tiču organizacije.

Nas su učili da je obrazac ponašanja tih grupa opisan u knjizi Karlosa Marigele "Priručnik za građanskog gerilca" iz 1969 : http://www.marxists.org/archive/marighella-carlos/1969/06/minimanual-urban-guerrilla/index.htm



Organizacija Crna Ruka imala je sledeće ciljeve :

* Čl. 1.: U cilju ostvarenja narodnog ideala, ujedinjenja Srpstva, stvara se organizacija, čiji član može biti svaki Srbin, bez obzira na pol, veru, mesto rođenja, kao i svaki onaj, koji iskreno bude služio ovoj ideji.

* Čl. 2. Organizacija pretpostavlja revolucionu borbu kulturnoj, stoga joj je institucija apsolutno tajna za širi krug.

* Čl. 3. Organizacija nosi naziv »Ujedinjenje ili Smrt«.

* Čl. 4. Za ispunjenje ovoga zadatka, organizacija, prema karakteru svoga bića, utiče na sve službene faktore u Srbiji, kao Pijemontu, i na sve društvene slojeve i celokupni društveni život u njoj«

U zapadnoevropskoj literaturi o terorizmu smatra se da je "Crna ruka"(drugo ime za "Ujedinjenje ili smrt")prva moderna teroristicka organizacija od koje su sve kasnije teroristicke grupe naucile nacin delovanja...